Vocht = schimmel...

Valse hoop: “condenscoatings”

Een “condenscoating” wordt soms gepresenteerd als oplossing tegen schimmelvorming, maar in veel situaties pakt deze het onderliggende probleem niet aan. Condens ontstaat namelijk doordat warme, vochtige lucht afkoelt op een koud oppervlak. De werkelijke oorzaken liggen meestal in hoge luchtvochtigheid, onvoldoende ventilatie of bouwkundige koudebruggen. Een coating kan de oppervlaktetemperatuur of vochtopname van een muur vrijwel niet beïnvloeden, en verandert niets aan de hoeveelheid vocht in de lucht of aan ventilatieproblemen.
Daardoor treedt de condensatie nog op en blijft het risico op schimmelvorming bestaan.

Beperkte werking: “minerale coatings”

Ook tonen wetenschappers aan dat de werking van minerale coatings tegen condensatie of schimmel in de praktijk relatief snel afneemt. Dat komt doordat de eigenschappen waarop deze coatings hun werking baseren — zoals alkaliteit, porositeit en vochtbuffering — na verloop van tijd veranderen onder invloed van gebruiksomstandigheden en vervuiling.

Veel minerale coatings zijn sterk alkalisch (basisch) wanneer ze worden aangebracht. Deze hoge pH-waarde kan de groei van schimmels op het oppervlak tijdelijk remmen. In de loop van de tijd reageert het oppervlak echter met koolstofdioxide (CO₂) uit de lucht, een proces dat bekend staat als carbonatatie.

Tijdens dit proces verandert het bindmiddel chemisch en daalt de pH-waarde. Hierdoor neemt het natuurlijke schimmelwerende effect van de coating geleidelijk af.

Minerale en condenscoatings hebben een poreuze structuur die waterdamp kan opnemen en weer afgeven. Na verloop van tijd kunnen deze poriën echter gedeeltelijk verzadigd raken door: stof en vuil, vetten en aerosolen in de binnenlucht, zouten uit de ondergrond en in veel Nederlandse huishoudens: kalkafzettingen. Wanneer poriën verstopt raken, vermindert de dampdoorlaatbaarheid en daarmee ook het vermogen van de coating om vocht te reguleren.

En het is een feit dat coatings worden meestal relatief dun worden aangebracht. Hierdoor is de functionele laag klein en kan deze sneller verzadigd raken of zijn eigenschappen verliezen.

Daarom: schimmelbestendige coatings

Een schimmelbestendige, dampopen coating is dus in veel situaties een duurzamere oplossing, omdat deze coatings hun functionele eigenschappen stabieler behouden in de tijd. Waar minerale coatings hun werking deels ontlenen aan tijdelijke factoren zoals alkaliteit en open poriënstructuren — die kunnen afnemen door carbonatatie, vervuiling of verzadiging — zijn moderne schimmelbestendige coatings vaak ontwikkeld met ingebouwde schimmelwerende additieven en gecontroleerde dampdoorlaatbaarheid. Daardoor blijft de bescherming tegen schimmelgroei en vochtbelasting doorgaans consistenter, terwijl de muur nog steeds kan ademen en opgesloten vocht kan verdampen. Uiteraard blijft ook hierbij het aanpakken van de onderliggende vochtbron een belangrijke voorwaarde voor een nog duurzamer resultaat – maar het zal zeker een verbetering geven van vaak vele jaren.

Om die reden worden de nieuwste generatie Nederlandse schimmelbestendige coatings ook toegepast in gevallen van
– Slechte ventilatie
–  Lekkage-schade
–  Koudebruggen

Wanneer condensatie regelmatig optreedt, kan schimmel zich ontwikkelen op muren of plafonds. Om die reden is het van belang om een schimmelbestendige coating te kiezen die damp-open is.

Extra focus op: Doorslaand vocht in gevels

Doorslaand vocht ontstaat wanneer regenwater door een poreuze of beschadigde gevel in het metselwerk trekt. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij verouderde voegen, scheuren in de gevel of wanneer bakstenen sterk water opnemen. Het vocht dringt dan geleidelijk door de buitenmuur naar de binnenzijde van de constructie.

Wanneer het metselwerk langdurig vochtig blijft, koelt de binnenzijde van de muur af en kan het oppervlak een hogere oppervlaktevochtigheid krijgen. Hierdoor ontstaat een omgeving waarin schimmelsporen — die van nature in de lucht aanwezig zijn — zich kunnen hechten en ontwikkelen. Vooral op plaatsen met beperkte luchtcirculatie, zoals achter meubels of in hoeken van buitenmuren, kan deze combinatie van vocht, relatief lage temperatuur en organisch stof leiden tot zichtbare schimmelvorming op het binnenoppervlak van de muur.

Kort gezegd veroorzaakt doorslaand vocht schimmel doordat het de muur langdurig vochtig maakt, waardoor de omstandigheden ontstaan waarin schimmel kan groeien. Structurele oplossingen richten zich daarom meestal op het verminderen van wateropname in de gevel en het laten uitdrogen van de constructie.

Het impregneren van de buitenmuur helpt het risico op schimmel door doorslaand vocht te verminderen door de wateropname van de gevel sterk te beperken, terwijl de muur dampopen blijft. Dit biedt hydrofobe (waterafstotende) bescherming in de poreuze structuur van steen en metselwerk. Hierdoor kan regenwater niet meer gemakkelijk in de gevel trekken, waardoor het metselwerk minder vocht opneemt en sneller droog blijft.

Doordat de gevel droger blijft, wordt ook de vochtbelasting aan de binnenzijde van de muur lager. Dit verkleint de kans dat de binnenwand afkoelt en een verhoogde oppervlaktevochtigheid krijgt — omstandigheden die normaal gesproken schimmelgroei bevorderen. Tegelijk blijft de constructie waterdamp doorlaten, waardoor eventueel aanwezig vocht uit de muur kan blijven verdampen. Op die manier helpt een hydrofoberende behandeling om doorslaand vocht te beperken en de kans op schimmelvorming indirect te verminderen. De nieuwste generatie impregneermiddelen zijn volledig bio-based – en zeer veilig.